NepalWatch

News Portal For Eeverything In Nepal from Nepal

२०७९ जेठ ७ गते

चिनियाँहरुले सीमामा एकलाैटी पिलर बनाउनु शंकास्पद

दक्षिणी छिमेकी मुलुक भारतबाट मात्रै नेपाली भूमि अतिक्रमण हुने गरेको समाचार आउँथ्यो । तर, पछिल्लो केही समययता उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनले हुम्लामा नेपालको भूमि मिचेको भन्ने समाचारहरु आइरहेका छन् । यसै सन्दर्भमा कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य एवं कर्णाली प्रदेश कांग्रेस संसदीय दलका नेता जीवनबहादुर शाहीसँग नेपालवाचका लागि रमेश सापकोटाले गरेको कुराकानी । भारतले नेपालको भूमि मिचेको विषय मात्र बाहिर आउथ्यो तर पछिल्लो केही समययता चीनले पनि नेपाली भूमि मिचेको विषय आइरहेको छ । तपाईं हुम्लाबाट प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ । तपाईंलाई चाँहि चीनले नेपाली भूमि मिचेकोबारे कहिलेदेखि जानकारीमा थियो ? चीनले सीमा मिचेको भन्ने कुरा २०७२ सालदेखि नै आएको थियो । त्यतिखेर उनीहरुले लिमी लाप्चाको लुरुङजुङ भन्ने ठाउँमा ३ कोठे भवन बनाए । त्यो भवन बनाउँदा हाम्रा स्थानीयहरुले हाम्रो भूमि भन्ने दावी गरे । तर, चिनियाँ पक्षले यो पशुको क्वारेन्टिन हो । तपाईं हामी दुवै देशको लागि हो भनेपछि हामी पनि चुप लागेर बस्यौं । त्यसपछाडि २०७७ जेठसम्म उनीहरुले तीन कोठे भवन मात्र हैन नौ कोठे त्यो पनि पक्की बनाएछन् । नेपाली भूमिमा यसरी भवन बनाएपछि हामीलाई चासो हुनु स्वभाविक नै भयो । कोरोना महामारीका बेला चीनले सेनिटाइजर र मास्क दिने भनेपछि भदौको अन्तिमतिर सहायक सिडियो र पालिकाका प्रतिनिधिहरु हिल्सामा पुग्नुभएको थियो । सीमामा पनि समस्या भएको गुनासो भइरहेकोले त्यहीबेला उनीहरु लिमी लाप्चा पुगे । लिमीलाप्चाको नेपाली भूमिबाट मानसरोवर कैलाश राम्रोसँग देखिन्छ । लिमी लाप्चाका जनप्रतिनिधि र स्थानीयले चीनले नेपाली भूमिमा पक्की घरहरु बनाएको जानकारी टोलीलाई गराए । लोलुङजोङभन्दा पश्चिम अलिकति उत्तर ज्याकुदोचा भन्ने एउटा सानो खोला छ । त्यहाँदेखि नेपाली भूमि हो । लोलुङजोङमा चिनियाँहरुले घर बनाएपछि करिब करिब २३ कि.मि. बाटो पनि उतै प¥यो । भनेपछि अहिले तत्काल मात्रै आएर भन्दा पनि केही वर्षदेखि नै चिनियाँहरुले नेपालतिर घर बनाउन थालेका थिए ? २०६६ सालमा हामीले चीनबाटै डोजर ल्याएर बाटो खन्दा चिनियाँहरुले नै सीमाना ज्याकुदोचा खोला हो भनेर देखाएका थिए । पहिला उहाँहरुको बस्ती, चौकी सबै ज्याकुदोचा भन्दा पारिपट्टि थियो । भूगोलको अवस्था हेर्दा चिनियाँ पक्षबाट नेपाली भूमि अलिकति मिचिएको रहेछ भनेर सहायक प्रजिअ फर्किनुभयो । फर्किएपछि पनि सहायक सिडियोले सीमा मिचिएको बताउनुभयो । हामीले अनुगमन टोली पठाएका छौ, रिपोर्ट लिएर टोली फर्केपछि हामी भन्नुपर्ने कुरा भन्छौं । तर, परराष्ट्रमन्त्रीले नै सीमा मिचिएको छैन भन्दिनुभयो । त्यस्तो भनेपछि एउटा निरिह सिडिओले कसरी सीमा मिचिएको छ भनेर भन्न सक्छ त्यसपछि केन्द्रीय सरकारले सिडिओलाई अवस्था के हो बुझेर आउ भनेको रहेछ । सिडिओ चिरञ्जीवी गिरीको टोली असोज ४ मा स्थलगत अनुगमनका लागि गयो । अनि त्यो हेर्न गएको टोली नफर्किंदै असोज ७ मा परराष्ट्र मन्त्रीले हाम्रो भूमि मिचिएको छैन भन्दिनुभयो । त्यही दिन चाइनिज दुतावासले हामीले सीमा मिचेका छैनौँ भनेर विज्ञप्ति निकाल्यो । चीनले विज्ञप्ति निकालेपछि हुबहु कोट गरेर सीमा नमिचिएको दाबी हाम्रै सरकारले गर्यो । बरु सहायक प्रजिअ लाई २४ घण्टाको स्पष्टीकरण देउ भनि माफी माग्न लगाए । त्यसपछि सिडिओ ९्१० असोजमा फर्के । तर, सिडियोको टोली नफर्किंदै यता सरकार बोलिसकेको थियो । सरकारले त भन्नुपथ्र्यो की–हामीले अनुगमन टोली पठाएका छौ, रिपोर्ट लिएर टोली फर्केपछि हामी भन्नुपर्ने कुरा भन्छौं । तर, परराष्ट्रमन्त्रीले नै सीमा मिचिएको छैन भन्दिनुभयो । त्यस्तो भनेपछि एउटा निरिह सिडिओले कसरी सीमा मिचिएको छ भनेर भन्न सक्छ । प्रजिअ गिरीको टोली ९१० असोजमा फर्किएपछि मैले उहाँसँग भने – तपाईं सीमाना हेरेर आउँनुभयो । अब सर्वदलीय बैठक राखौँ । त्यहाँ के के भयो ? स्थानीय अवस्था के छ ? हामी स्थानीय सरकारवाला हौं भनें । तर, सिडियोले गृहले अहिले केही नबोल्नु भनेको छ भन्नुभयो । यसो भनेपछि म व्यक्तिगत ढंगले केही सशंकित भएँ । उहाँहरुले फोटो खिचेर ल्याएको केही तस्विरहरु पनि थियो । त्यो मिडियामा पनि आयो । सीमा मिचिएको छैन । बरु ११ नम्बर पिलरचाँहि भेटायौँ भनेको सुनियो । तर, ११ नम्बर पिलर न कहिल्यै हराएको थियो न यिनले कहिल्यै भेटेका हुन् । यो हराएको पनि हैन र भेटेको पनि हैन । त्यो ठाउँमा मान्छे नगइकन कहाँबाट भेट्ने ? त्यो भनिसकेपछि मेरो आत्माले मानेन । मेरो प्रदेशको निर्वाचन क्षेत्र यही पर्यो, निर्वाचित जनप्रतिनिधि र पार्टीको केन्द्रीय सदस्य पनि भएकोले म १९्२० जनाको टोली लिएर सीमा क्षेत्रमा अनुगमनका लागि गएको हुँ । तपाईंले अनुगमन टोली बनाउँदा पार्टीको बनाउनुभयो की सर्वपक्षीय ? सरकारका मान्छेहरु सिडियो, डिएसपी, मेजर गएर आइसकेपछि मैले जाउँ भन्ने कुरा आएन । त्यो भन्दा अगाडि छलफल सर्वदलीय बैठक राख्न लगाउँदा पनि मानेनन् । त्यसपछि नेताहरु चक्रबहादुर लामा, नाम्खा, सिमकोट, थाकुलाप्चा गाउँपालिकाका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र पार्टीका प्रतिनिधिहरुलाई लिएर गयौं । बुद्धिनारायण श्रेष्ठसँग मैंले नक्सा ल्याएको थिएँ त्यो पनि लिएर गयौं । यहाँ देशको कुरो भन्दा पनि पार्टीगत कुरा भयो । नेकपाले त्यस्तो भनेपछि उहाँहरुलाई मैैले जाउँ भन्ने कुरा भएन । म भन्दा अगाडि नेकपाकै नेता छक्क बहादुरजी पनि जानुभएको हो । छक्कबहादुर जीले पनि १२ नम्बर पिलरसम्म हेरर आउनुभयो होला । मेरो टोलीमा कांग्रेस जिल्ला सभापति उपसभापति, सीमकोट गाउँपालिका अध्यक्ष, नाम्खाको उपाध्यक्ष गोरखापत्रका समाचारदाता, महिलासंघको जिल्ला अध्यक्ष, संविधान सभाको सदस्य र सुरक्षाकर्मीसहितका गरी १९ जनाको टोली गयाैं । यो अवलोकनमा चीनसँगको सीमातिर अवस्था कस्तो पाउनुभयो ? हामी पहिला विवादित लिमी लाप्चाको लोलुङजोङ भन्ने ठाउँमा गयौँ । यो नाम्खा गाउँपालिकाको वडा नं. ६ साविकको लिमी गाविस हो । यो सीमा सम्बन्धी विवाद उठेको यही एउटा गाविसमा हो । अहिलेको नाम्खा गाउँपालिका नेपालका काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, पर्वत, नवलपुर र पश्चिम रुकुम गरी ६ वटा जिल्ला बराबरको क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यो गा.पा.२४४९ वर्ग कि.मि.मा फैलिएको छ । हामीले जिपिएस लगेका थियौं । २००६्०७ पछि अहिलेसम्म संयुक्त रुपमा सीमा स्तम्भको मर्मत भएको छैन । १४१५ वर्ष भएको पिलर पुरानो हुनुपर्ने हो । तर, पिलर हेर्दा यिनीहरुले नयाँ बनाएको प्रष्टै देखिन्छ । पुरानो भत्काएको छ । त्यो नयाँ लोलुङजोङमा पहिले बनाएको ठाउँमा नै बनाएको देखिन्छ । तर, चिनियाँहरुले हमाीलाई थाहा नै नदिई एकलौटी रुपमा बनाएका रहेछन् । नापीमा अलिकति ओरेन्टेसन घुमाउँने बित्तिकै पनि त नक्सामा ठूलो हेरफेर हुन्छ । तर, नेपाली पक्षलाई थाहा नै नदिई चीनले कसरी बनायो भन्ने हाम्रो प्रश्न हो । पिलरमा भएको नयाँ सिमेन्ट र कलरले पिलर नयाँ नै भएको देखिन्छ । हिउँ पर्ने ठाउँमा एकपटक लगाएको कलर खाइहाल्छ । तर, पिलर नयाँ छ । अन्तर्राष्ट्रिय बोर्डर प्रोटोकल अनुसार दुईवटा देशको प्रतिनिधित्व नहुँदासम्म त्यो पिलर कसैले चलाउँन पाउँदैन । तर, चिनियाँ पक्षले एकलौटी रुपमा आफैं पिलर बनाएको छ । सीमामा त्यस्ता नयाँ पिलर कति वटा बनाएका रहेछन् ? त्यही १२ नम्बरको एउटा हो । पुरानो ठाउँ जहाँ छ त्यही बनाएको छ । तर, पुरानोलाई भत्काएका टुक्राहरु पनि त्यहीं छन् । नापीमा अलिकति ओरेन्टेसन घुमाउँने बित्तिकै पनि त नक्सामा ठूलो हेरफेर हुन्छ । तर, नेपाली पक्षलाई थाहा नै नदिई चीनले कसरी बनायो भन्ने हाम्रो प्रश्न हो ।अर्काे कुरा ज्याकुदोचाबाट जहाँ भवन बनेको त्यसको पश्चिम, उत्तरतिर करिब करिब २३ किमि सडक हामीले खनेको हो । की त चीनले नेपाल धेरै धनी देश थियो हामीले उसलाई सहयोग मागेर २३ किमि बाटो खन्न लगाएको भन्नुपर्यो की त नेपालीहरुले हाम्रो भूमि मिचेर बाटो बनायो भन्नुप¥यो । त्यतिबेला २०६६ सालतिर बाटो खन्दाखेरी उनीहरुले नै तिमीहरुको सीमाना यै हो भनेर ज्याकुदोचाभन्दा उता चौरीहरु गयो भने जरिवाना गर्दथे । अहिले पनि ४०५० वर्ष पुगेका ती भन्दा पनि बुढा बुढा मान्छेहरु हाम्रै नेपालीहरु हुन् । त्यसैले मेरो दाबी के हो भने यो हाम्रै भूमि हो । हामीले त्यसको नक्सा पनि लिएका थियौ । नक्साको बाउन्ड्री हेर्दा पनि त्यो लोलुङजोङमा बनाएको भवन हाम्रै पर्छ भन्ने हाम्रो दाबी हो । त्यो एउटा पिलरभन्दा अन्त निरीक्षणमा जानुभएन ? हामीले त्यत्तिमात्र नहेरी लिमीबाट हिल्सातिर गयौं । त्यता गैसकेपछि ११ नम्बरतिर पिलर ५ हजार १८ मिटर उचाईमा छ । १२ नम्बर पिलरचाँहि ५ हजार दुई दुई मिटर उचाईमा छ । अब त्यो ५ हजार दुई सय दुई मिटर भनेको १६ १७ हजार फिट भयो । त्यहाँ गएर हेर्दाखेरी यथास्थानमा पुरानै ठाउँमा नयाँ पिलर बनाएको देखिन्छ । तर, त्यो ११ नम्बर पिलरमा लेखिएको र १२ नम्बर पिलरमा लेखिएको अक्षरहरु पनि फरक छन् । विज्ञ टोली बनाएर त्यहाँका मान्छेलाई एउटा निश्चितता गराइदिने काम भएन । अहिले पनि १० गजामा बार नलागोस्, पिलरमा एकलौटी नहोस्, प्रायःजसो पिलरहरुमा सबै अक्षरहरु एकै प्रकारको हुन्छ । कसैले भत्काएर नयाँ लेख्न नसकोस भनेर एउटै लिपीकोे अक्षरमा लेख्ने चलन हुन्छ । ११ को चाँहि पुरानै हो । १२ मा चाँहि अक्षरको प्रकृति नै फरक छ । त्यसपछि हामी झरेर सेरा भन्ने गाउँमा पुग्यौं । त्यहाँको १० नम्बर पिलर छ यथास्थानमा छ ठिकै छ । पहिलाको पिल्लर नेपालतिरै सारेर नयाँ बनाइएको चाँहि पाइयो कि पाइएन ? त्यस्तो छैन । त्यो नयाँ देखिएको चाहिँ १२ नं. हो । नापीमा अलिकति घुमाउँने बित्तिकै त नक्साको स्वरुप धेरै परिवर्तन हुन्छ । उहाँहरुले राखेको नयाँ पिलर एक्लै बनाउँनु भनेको त शंकास्पद छ । त्यसको ओरेन्टेशन घुमाउँने बित्तिकै नक्सामा ठूलो परिवर्तन हुन्छ । एक्लै त बनाउनै पाइदैन । भारतको बोर्डरमा कस्तो छ भने मैले उदाहरणको लागि भने १्१ को नेपालमा छ १२ को भारतमा छ भने नेपालको भूमिमा भएको मर्मत गर्ने काम नेपालको हुन्छ । तर मर्मत गर्दा उसलाई बोलाउँनुपर्ने हुन्छ । हाम्रोमा पनि त्यस्तै हो । एक्लै चिनियाँहरुले कसरी बनाए ? अक्षर र लिपिहरु फरकफरक कसरी भए ? बोर्डर प्रोटोकल अनुसार सबै ठाउँको अक्षर एकै खालको हुनुपर्ने हो । १२ नं. को पिलर बनाउँने काम कहिले भयो रेकर्ड खोज्नुपर्छ । उनीहरुले एक्लै मर्मत गरे यो प्रोटोकल अनुसार मिल्दैन भन्नुभयो । यति लामो समयसम्म पनि तपाईंहरुलाई स्थानीय, पार्टी पंक्तिले जानकारी दिएका थिएनन् ? अहिलेसम्म त्यहाँको स्थानीयलाई सोध्दा पहिले पहिले यसरी एकलौटी नभई दुई देशका प्रतिनिधिको उपस्थितिमा मात्र पिलरको काम भएको कुरा थाहा हुन्छ । तर अहिलेसम्म त्यो एकलौटी भएको छ । प्रायःजसो मान्छे पिलर हेर्न जाँदैनन् । अहिले त यो परेर गएको हो । भर्खर पेन्टिङ गरेको छ अवस्था छ । नापी विभागले झन्डै १५१६ वर्ष भयो संयुक्त निरीक्षण भएको छैन भनिरहेको छ । ७३ सालमा गडबडीको कुरा गर्दा नक्सा मात्रै हेर्ने काम भयो तर, विज्ञ टोली बनाएर त्यहाँका मान्छेलाई एउटा निश्चितता गराइदिने काम भएन । अहिले पनि १० गजामा बार नलागोस्, पिलरमा एकलौटी नहोस्, नेपाली भूमिमा संरचना नबनुन्, सीमा क्षेत्रमा उनीहरुको एकलौटी नचलोस् भन्ने हाम्रो अपेक्षा हो । यस्ता सीमा पिल्लरको दुरीचाँहि कति दुरीमा हुने रहेछन् ? १२ नम्बर पिलरबाट ११ नम्बर पिलरको दुरी करीब करीब ७० किमि छ । बीचमा सहायक पिलरचाँहि हुन्छन् कि हुँदैनन् ? छैनन् बीचमा कुनै पिलरहरु छैनन् । ११ बाट १० नम्बरको पिलर करिब २० किमिमा होला । १० बाट ९ २ छ करिब १ किमीमा होला । लोलुङजुङको कुरा मात्रै छैन । ९२ को पिलर भनेको जुन हामी १० गजा भन्छौँ त्यो पिलर राखिसकेपछि त्यो बीचमा संरचनाहरु केही पनि बनाउँन पाइन्न । अन्तर्राष्ट्रिय बोर्डर प्रोटोकलले त्यही भन्छ । चिनियाँँहरुले ९२ को पिलरमा ठिक्क बीचमा बार लगाएर आफ्नो गेट बनाएका छन् । त्यो पनि एक खालको मिचाइ, अतिक्रमण र हेपाइ हो । त्यस्तो गर्न पाइन्न तर चिनियाँ पक्षले गरिरहेको छ । म पुग्नुभन्दा २ दिन अगाडि सशस्त्रका जवानहरु सइ साबको कमाण्डमा ६१ को पिलर हेर्न जानुभएको रहेछ । आफ्नो पिलर हो भनेर हेर्न जाँदाखेरी चिनियाँ सुरक्षाकर्मीले ढुंगा हानेर लखेटेछन् । कर्णाली नदी बगेर आएको छ त्यो आधा उहाँहरुको र आधा हाम्रो हो । हाम्रो हिल्सा साइडको ९१ को पिलर, ८१ का पिलर छ त्यो सबै हाम्रो भूमिभित्र पर्यो । ८२ पिलर उहाँहरुको भूमिभित्र पर्यो । त्यसपछि हिल्साबाट पश्चिमतिर जाँदा चिसौ भन्ने ठाउँ छ त्यहाँ ७१ को पिलर छ त्यो हाम्रोतिर पर्यो । उहाँहरुको ७२ को पिलर छ त्यो माटो बगाएको कारणले धेरै खोज्यौ देखेनौं । त्यसपछि ६१ को पिलर छ । हाम्रो भूमिभित्रको ६१ पिलरलाई उहाँहरुले बार हालेर आफ्नो भूभागाभित्र राख्नु भएको छ । त्यसभन्दा माथि ५१ को पिलर छ । त्योचाँहि हाम्रै भूमिमा छ । त्यसलाई मिचेर उहाँहरुले बार हाल्नुभएको छैन । फेरि माथि जाँदा ५२ को पिलर छ । त्यो आधा नेपालको हो आधा चीनको हो । त्यो ५२ को पिलरलाई पनि उहाँहरुले बारेर आफ्नोभित्र राख्नुभएको छ । त्यो चाँहि ४५ सालमा बनेको भनेर लेखेको छ त्यहाँ । त्यसको अक्षरहरु पनि फरक छन् । त्यो भन्दा अगाडिको जंगे पिलर पनि ढलेर बसेको छ । यी सबै प्रमाणहरुका रुपमा फोटो भिडियो, स्थानीयबासीसागको कुराकानी हामीले ल्याएका छौं । अर्काे कुरा जहाँ ७१ को पिलर छ ७२ को पारिपटि छ त्यसको अलिकति अगाडि १ र ७ १ को बीचमा सानो झोलुङ्गे पुल छ त्यो पूल भनेको आधा हाम्रो र आधा चीनको हो । हाम्रो त्यहाँ आवादी जग्गाहरु छन् । अहिले त्यहाँ खेतिपाती नगरेपनि भेडा चराउँने चौरी चराउँने हाम्रो ठाउँ हो । तर त्यो ठाउँमा पनि हाम्रा मान्छेहरुलाई चाइनिजहरुले जान दिइरहेका छैनन् । म पुग्नुभन्दा २ दिन अगाडि सशस्त्रका जवानहरु सइ साबको कमाण्डमा ६१ को पिलर हेर्न जानुभएको रहेछ । आफ्नो पिलर हो भनेर हेर्न जाँदाखेरी चिनियाँ सुरक्षाकर्मीले ढुंगा हानेर लखेटेछन् । अनुगमनमा जाँदा सीमा पिलर नै सारेकाचाँहि देख्नुभयो की भएन ? ६१ को स्तम्भ हाम्रो तिरको हो उहाँहरुले बार बारेर आफ्नोतिर बनाउँनु भएको छ । यो बार लगाएको दुरीचाँहि सीमाबाट कति छ ? स्तम्भनै जोडेर सँगै बार लगाएर आफ्नोमा पारेका छन् । अब स्तम्भ यतापटि बार लगायो भने त भोलि त हाम्रो कोही जाँदैन । त्यसलाई फुटाएर त्यसकै उतापटि बनाइदिए भैगो । पिलरबाट नेपालतिरै सर्ने मौका उनीहरुलाई हुन्छ । त्यो नौ वटा भवन बनाएको भूगोल सबै नेपालतिरको हो ? सीमास्तम्भचाँहि माथि चुचुरोमा छ । अनि लुरुङ भञ्याङ छ त्यो भन्दा तल लोलोङ भन्ने छ । उनीहरुले भवन बनाएको समथर ठाउँमा हो । हाम्रोबाट अलि अलि ओरालो झर्नुपर्छ । त्यो भवनहरु बनाएको करिब ४७० मिटरमा होला । पिलरचाँहि ५ हजार दुई १८ मिटरमाथि पर्छ । त्यहाँ पद्युम्न भन्ने लेक पनि छ । त्याचाँहि ५३ सय मिटरमा छ । त्यसको पछाडिबाट बाउन्ड्री गएको देखिन्छ । लोलोङजोङ पनि हाम्रोमैं देखिन्छ । मेरो अर्काे तर्क जुन घर बनाएको भन्दा उता पश्चिमपट्टि उनीहरुको भए हामीलाई त्यतिबेला बाटो खन्न दिन्थे ? सीमामा हाम्रो उपस्थित छैन । उनीहरुको त ज्याकुदोचा उतापट्टि चौकी बसेको थियो । चौकीमा उनीहरुको स्थानीय तहका प्रतिनिधिहरुले नक्सा, जिपिएस ल्याएर यो नेपाली भूमि हो भन्थे । तर, अहिले त्यही भूमिलाई यिनीहरु नेपालको होइन भनिरहेका छन् । यस्तोमा अब नेपालले पनि हाम्रो सीमाना जमिन मिचिएको हो भनेर प्रष्ट भन्नुपर्छ । यस्तो भन्न सकेमात्रै हामी बहादुर रहेछौं भन्ने देखिन्छ । त्यो दुरी कति छ त्यो अन्दाज गर्न सकिन्छ सीमा स्तम्भबाट नयाँ भवन बनाउँदा कति जति नेपाल तिर आएका छन् ? ज्याकुदोचा जहाँबाट बाटो बनाइयो त्यहाँबाट अन्दाजी २ देखि ३ किलोमिटर होला तर अहिले त बिल्डिङमा मान्छेहरु जाँनै नदिने, माइकिङ गरेर हपार्ने जस्ता कामहरु गर्छन् । यस्तो दुरी कति किमी भयो भन्ने कुरा त सर्वे गर्नेले हेर्ने कुरा हो । यहाँ त कति मिचियो भन्दा पनि चीन सरकारले एक इन्चपनि मिचिएको छैन भनेको छ । नेपालीहरुले ल्याउन लागेको ४ ५ ट्रक लोड गरेका सावेलहरु ज्यावलहरु सीमा विवाद छ भनेर झिक्न लगाए । उहाँहरुले निशुल्क दिएको होइन तर, किनेर ल्याउन पनि नदिने काम भएको छ । हामीमाथि अलिकति पशुको जस्तो व्यवहार गर्ने काम भइरहेको छ । यस्तोमा कति भूमि गयो भन्ने कुरा नै भएन । चीन नेपालभन्दा ६५ गुणा र भारत २५ गुणा ठूलो छ । उनीहरुले यस्तो ठाउँमा पनि जहाँ जहाँ बोर्डर लाइन छन् त्यहाँ चौकी स्थापना गरेका छन् । हाम्रो त अब हिल्सामा चौकी राखेको छ । सुनखानीमा छ । सुनखानीबाट लिपीलाप्चा पुग्नुपर्दा २ दिन लाग्छ । तपाईंहरुलाई चाँहि केही गरेनन् ? त्यहाँ उनीहरु सुरक्षा क्याम्प बनाएर बसेका छन् । पछि हामी जाँदा ढुंगा चाहिँ हानेनन् ।भूमिको एउटा विषय हो तर, चिनियाँ पक्षले नेपालीहरुलाई दुःख दियो भन्ने तपाईंको कुरा हो ?हामीले मित्र राष्ट्रलाई चिढ्याउन खोजेको हैन । त्यहाँका स्थानीय सरकारले बोर्डर नजिकका हाम्रा मान्छेहरुलाई आतंकित पार्न भएन । अन्तर्राष्ट्रिय कानुन त चीनलाई पनि लागु हुने होला, हामीलाई पनि लागु हुने होला । नेपालीहरुले ल्याउन लागेको ४ ५ ट्रक लोड गरेका सावेलहरु ज्यावलहरु सीमा विवाद छ भनेर झिक्न लगाए । उहाँहरुले निशुल्क दिएको होइन तर, किनेर ल्याउन पनि नदिने काम भएको छ । हामीमाथि अलिकति पशुको जस्तो व्यवहार गर्ने काम भइरहेको छ । यस्तो व्यवहार भइरहेको छ भन्ने कुरा त बारम्बार मैले पनि उठाउँदै आएको छु । म मन्त्री हुँदा पनि चिनियाँँ राजदुतसँग भेटेरै बोर्डर प्रोटोकलमा यस्तो छ भनेर कुरा गरेको थिएँ । यो हामीले कुनै भावावेश र लहडमा आएर कुरा गरेको हैन होइन । तथ्यगत कुराहरु हामीले ल्याएका छौँ । अहिले मान्छेहरु त्यही लोलुङजोङ जंगलको मात्रै कुरा गरिरहेका छन् । तर, हामीले पिलहरु १२ नं. ११ नं. १० नं. ९२, ९१, ८१, ७१, ६१, ५१, ७२ को सम्पूर्ण जानकारी हामीले सुक्ष्म ढंगले ल्याएका छौं । फोटाहरु, पिल्लरमा लेखिएका अक्षरहरुका विषयमा सबै कुराहरु ल्याएर प्रतिवेदन जिल्लामा सार्वजनिक गर्यौं । यी सबै डकुमेन्टहरुलाई केन्द्रीय सरकार र प्रदेश सरकार बुझाएर ध्यानाकर्षण गर्ने तयारी छ की छैन ? हुम्ला जिल्लाकै सिडियोमार्फत् सरकारलाई ज्ञापनपत्र बुझएका छौं । कांग्रेस केन्द्रलाई पनि जानकारी गराएका छौं । सीमा क्षेत्रमा भएका समस्याको समाधान यथासक्य गर्नुस् भनेका छौं । सरकारलाई दबाब पुगोस् संचारमाध्यमलाई पनि हाम्रो अध्ययन प्रतिवेदन उपलब्ध गराएका छौं । तपाईंहरुले गरेको अनुगमन बारेको जानकारी केन्द्र सरकारलाई कसरी गराउनुहुन्छ ? म जनप्रतिनिधि र पार्टीको केन्द्रीय सदस्य भएको नाताले केन्द्रीय कार्यालय पठाइसके । समाधानको लागि आग्रह गर्दै सरकारलाई ज्ञापनपत्र दिन्छौ । हामीले कुनै विरोध कार्यक्रम ल्याएका होइनौँ । एउटा विज्ञ टोली पठाएर भविष्यमा कहिल्यै त्यस्तो नहुने किसिमले कुटनीतिक पहल गर भनेर हामीले भन्ने भनेको हो । अब सीमा र भूमिको विषयमा हाम्रो नेपाल सरकारले लिनुपर्ने अग्रसरता के हो त ? हामी त्यहाँ गएर हेर्यौ । त्यो खालको अवस्था देख्दा सरकारलाई एउटा विज्ञ टोली पठाइदिन हाम्रो सुझाव हो । ती भूमि नेपालकै हुन् । चिनियाँहरुले विस्तारै हाम्रो भूमिमा भवन बनाउन थालेपछि विज्ञ पठाउ भन्ने हाम्रो कुरा हो । नापी, गृह, परराष्ट्र र स्थानीय जनप्रतिनिधिहरु, स्थानीयहरुलाई पनि राखेर कुरा गर भन्ने हाम्रो माग हो । सीमाङ्कनका विषयमा भोलिका दिनमा २ देशको बीचमा केही कुटनीतिक असर नपरोस भनेर हामीले यस्तो आग्रह गरेका हौं । हामीले आग्रह गर्दा सरकार कुनै कुरा नसुनेर एकैचोटी अन्धो तरिकाले मिचेकै छैन भनिरहेको छ । तर, हामीले उनीहरुको मनोमानीको फोटोहरु खिचेर ल्याएपछि त विश्वास गर्नुपर्ने हो नी । अनुगमनमा जाँदा चिनियाँँ पक्षबाट यहाँहरुलाई कुनै अवरोध भयो कि भएन ? प्रत्यक्ष उनीहरुसँग अवरोध भन्ने भएन । हामी आफ्नै भूमिमा गयौ हेर्यौ । ६१ को पिलर किट भन्ने ठाउँमा हो । त्यहाँबाट हामी फर्किदाखेरी नाम्खा गा.पा.का. उपाध्यक्ष पेमा लामाले पारीबाट अश्रुग्यास हाने मेरो आँखा पोल्यो भन्दै हुनुहुन्थ्यो । हामीहरुबीच अलि ग्याप भएकोले त्यो मैले चाहिँ अनुभूति गर्न पाइन । हामी ६१ र ५२ को पिलरमा जाँदाखेरी चिनियाँ पुलिसहरु माथिबाट आए हामी अगाडि बढ्दै गयौ उनीहरु पछाडि हट्दै गए । अब हामीलाई चाइनिज केही नआउने हुनाले बोलचाल भएन । उनीहरु माथिबाट चारैतिरबाट बाइनाकुलरबाट हेर्ने, फोटा खिच्ने भने गर्दै थिए । तर, हामी फर्कियौं । तर, हामीभन्दा अगाडि जाने सुरक्षाकर्मीहरुलाई त्यस्तो नराम्रो गरेनन् तर हामी भन्दा अगाडी ६१ को पिलरमा जाँदाखेरी हाम्रो पुलिसहरुलाई चाँहि ढुङगा हाने । शाही कर्णाली प्रदेश कांग्रेस संसदीय दलका नेता एवं कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य हुन् ।